Πέρα από το πετρέλαιο: Γιατί το νερό έγινε το απόλυτο όπλο μαζικής καταστροφής στον Περσικό

Ενώ οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα την πορεία των τιμών του πετρελαίου, φοβούμενες μια νέα παγκόσμια ενεργειακή κρίση λόγω της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, στους κατοίκους των κρατών του Περσικού Κόλπου κυριαρχεί ένας πολύ πιο ζωτικός και άμεσος φόβος, η δίψα. Στην πιο άγονη περιοχή του πλανήτη, το πετρέλαιο μπορεί να είναι άφθονο, αλλά «δεν πίνεται». Ο πόλεμος που ξέσπασε με την στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν  αποκάλυψε την «αχίλλειον πτέρνα» των αραβικών μοναρχιών, μετατρέποντας τις μονάδες αφαλάτωσης στον κύριο στόχο μιας ασύμμετρης και υπαρξιακής αντιπαράθεσης.

Για δεκαετίες, η διεθνής κοινότητα αντιμετώπιζε τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ως πανίσχυρα «πετροδόλαρα». Ωστόσο, ο Μάικλ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα, εισήγαγε πρόσφατα έναν όρο που περιγράφει με ακρίβεια τη νέα πραγματικότητα: τα «Βασίλεια του Αλμυρού Νερού». Σύμφωνα με το Associated Press, τα αραβικά βασίλεια του Περσικού είναι ανθρωπογενείς υπερδυνάμεις, οι οποίες στηρίζονται αποκλειστικά στην καύση ορυκτών καυσίμων για να παράγουν τον μοναδικό πόρο που τους επιτρέπει να υπάρχουν. Χωρίς την αδιάλειπτη λειτουργία αυτών των εργοστασίων αφαλάτωσης, η ζωή στην έρημο απλώς θα έσβηνε.

Μια καθολική και επικίνδυνη εξάρτηση

Η εξάρτηση αυτών των κρατών από την αφαλάτωση νερού είναι σχεδόν απόλυτη. Σύμφωνα με μελέτη του 2022 από το Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (Ifri), το 90% του πόσιμου νερού στο Κουβέιτ, το 86% στο Ομάν και το 70% στη Σαουδική Αραβία προέρχεται από την αφαλάτωση. Στον Κόλπο λειτουργούν σήμερα περίπου 400 μονάδες, οι οποίες παράγουν το 40% του αφαλατωμένου νερού παγκοσμίως.

Είναι ένα τεχνολογικό θαύμα που όμως κρέμεται από μια κλωστή. Οι υπερσύγχρονες μητροπόλεις, όπως το Ντουμπάι, το Ριάντ και το Άμπου Ντάμπι, θα έπαυαν να είναι κατοικήσιμες μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα αν το δίκτυο κατέρρεε. Στην πραγματικότητα, οι κάτοικοι του Κόλπου δεν ζουν σε πόλεις, αλλά σε «μονάδες εντατικής θεραπείας» που τροφοδοτούνται με νερό από τη θάλασσα.

Ο «Διάφανος Χρυσός» του Κόλπου - Πόσο εξαρτώνται οι χώρες από την αφαλάτωση;

Στην πιο άνυδρη περιοχή του πλανήτη, η τεχνητή παραγωγή νερού είναι υπαρξιακή ανάγκη. Η στοχοποίηση των μονάδων αφαλάτωσης ισοδυναμεί με «στραγγαλισμό» των αστικών κέντρων.

Η «πυρηνική επιλογή» του υδρολογικού πολέμου

Η στοχοποίηση των εργοστασίων αφαλάτωσης αποτελεί την «πυρηνική επιλογή» στη γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής. Δεν πρόκειται για μια απλή δολιοφθορά σε μια βιομηχανική εγκατάσταση, αλλά για μια στρατηγική κίνηση που θα μπορούσε να προκαλέσει κατάρρευση των υποδομών. Ήδη από το 2010, αναλυτικό σημείωμα της CIA προειδοποιούσε ότι η διατάραξη αυτών των εγκαταστάσεων θα είχε πολύ σοβαρότερες συνέπειες από την απώλεια οποιασδήποτε άλλης πρώτης ύλης ή βιομηχανίας.

Η πιο εφιαλτική πρόβλεψη, ωστόσο, περιλαμβανόταν σε αμερικανικό διπλωματικό τηλεγράφημα που διέρρευσε μέσω του Wikileaks. Σύμφωνα με αυτό, το Ριάντ, μια πόλη εκατομμυρίων στην καρδιά της ερήμου, θα έπρεπε να εκκενωθεί μέσα σε μόλις επτά ημέρες, εάν καταστρεφόταν το εργοστάσιο αφαλάτωσης του Τζουμπαΐλ ή οι αγωγοί που το συνδέουν με την πρωτεύουσα. Η Σαουδική Αραβία, παρά τις γιγαντιαίες επενδύσεις σε αποθέματα ασφαλείας, παραμένει όμηρος της τεχνητής παραγωγής νερού.

Το «δεδικασμένο» και η τακτική της Τεχεράνης

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, ο «πόλεμος του νερού» πέρασε από τη θεωρία στην πράξη. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Al Jazeera, το Μπαχρέιν κατήγγειλε επίθεση ιρανικού drone που προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε κεντρική μονάδα αφαλάτωσης, τραυματίζοντας εργαζόμενους και προκαλώντας διακοπές στην υδροδότηση. Λίγες ώρες νωρίτερα, η Τεχεράνη είχε κατηγορήσει τις ΗΠΑ για πλήγμα σε δικό της σταθμό στη νήσο Κεσμ, το οποίο άφησε 30 χωριά χωρίς πρόσβαση σε πόσιμο νερό.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ήταν κυνικός υποστηρίζοντας ότι  «οι ΗΠΑ δημιούργησαν αυτό το δεδικασμένο, όχι το Ιράν». Η ρητορική αυτή αποκαλύπτει μια ασύμμετρη τακτική. Η Τεχεράνη, γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να πλήξει απευθείας το αμερικανικό έδαφος, επιβάλλει ένα δυσβάσταχτο «κόστος επιβίωσης» στους συμμάχους της Δύσης στον Κόλπο. Στόχος είναι να τους αναγκάσει να πιέσουν την Ουάσιγκτον για παύση των εχθροπραξιών, χρησιμοποιώντας τη δίψα των λαών τους ως μέσο εκβιασμού.

Από τα Data Centers στις «χρυσές φυλακές» του τουρισμού

Οι επιπτώσεις ενός παρατεταμένου «πολέμου του νερού» εκτείνονται πολύ πέρα από την οικιακή κατανάλωση, πλήττοντας τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας. Η βιομηχανία της περιοχής απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού για τη λειτουργία της, ενώ οι νέες τεχνολογικές υποδομές βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο. Τα γιγαντιαία κέντρα δεδομένων (data centers) που έχουν εγκατασταθεί στον Κόλπο εξαρτώνται από το νερό για την ψύξη των συστημάτων τους. Χωρίς αυτό, η ψηφιακή υποδομή της περιοχής απλώς θα «έλιωνε».

Ταυτόχρονα, ο τουρισμός, που αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για την εποχή μετά το πετρέλαιο, δέχεται καίριο πλήγμα. Οι υπερπολυτελείς ξενοδοχειακές μονάδες του Ντουμπάι και του Κατάρ θα μετατρέπονταν σε ακατοίκητες «χρυσές φυλακές» χωρίς παροχή νερού. Η εικόνα της απόλυτης χλιδής θα κατέρρεε μπροστά στην πρωτόγονη ανάγκη για ένα ποτήρι καθαρό νερό.

Πύραυλοι πάνω από τα φίλτρα

Οι μονάδες αφαλάτωσης είναι ευάλωτες σε κάθε είδους επίθεση. Εκτός από τα πυραυλικά πλήγματα, μια πετρελαιοκηλίδα που θα προκληθεί από δολιοφθορά σε τάνκερ θα μπορούσε να μολύνει τις εισροές θαλασσινού νερού, θέτοντας εκτός λειτουργίας τα φίλτρα των εργοστασίων. Ο Φιλίπ Μπουρντό της γαλλικής Veolia επιβεβαιώνει ότι η κατάσταση είναι οριακή, καθώς σε ορισμένες χώρες έχουν ήδη αναπτυχθεί συστοιχίες αντιαεροπορικών πυραύλων γύρω από τα εργοστάσια. Τα αποθέματα ασφαλείας που υπάρχουν επαρκούν για 2 έως 7 ημέρες, χρόνος που καλύπτει βραχυπρόθεσμες βλάβες, αλλά όχι έναν ολοκληρωτικό πόλεμο φθοράς.

Ο «υδρολογικός Αρμαγεδδώνας» της Τεχεράνης

Το ειρωνικό και συνάμα τραγικό στοιχείο είναι ότι το ίδιο το Ιράν βρίσκεται στο χείλος της δικής του υδατικής κατάρρευσης. Με τους ταμιευτήρες της Τεχεράνης να βρίσκονται στο 10% της χωρητικότητάς τους λόγω πενταετούς ξηρασίας, ο Πρόεδρος Πεζεσκιάν έχει ήδη προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο εκκένωσης της πρωτεύουσας. Σε αντίθεση με τους Άραβες γείτονές της, η Τεχεράνη δεν διαθέτει το εξελιγμένο δίκτυο αφαλάτωσης του Κόλπου και βασίζεται σε ποτάμια που πλέον στερεύουν.  «Δεν τολμώ να φανταστώ πώς θα είναι αυτό το καλοκαίρι υπό συνεχή πυρά και με μια σοβαρή κρίση νερού», λέει ο Εντ Κάλινεϊν της Global Water Intelligence.